اعظم کم
گویان
نقش
مذهب در اروپا و آمریکا دارای تفاوتهای بارزی است. اروپا
تجربه مبارزه و کشمکش دولت و کلیسا را بخصوص از عصر جنبش
روشنگری به این سو را از سر گذرانده که منجر به اعمال
محدودیتهایی بر مذهب و کلیسا
و برپایی
دولتهای سکولار شده است. البته دستگاه کلیسای کاتولیک و
پروتستان تلاش می کنند این محدودیتها را بشکنند و نفوذ و
فدرت از دست رفته خود را برگردانند. تلاش برای گسترش مدارس
مذهبی و گنجاندن اصول مذهبی در قانون اساسی اروپای واحد و
آموزش تئوری خلقت در مدارس و دادن تسهیلات به دستگاه مذهب
از زمره این تلاشها هستند. در طرف مقابل هم یک تلاش بی
وقفه برای سکولاریزه کردن جامعه و برای در قفس کردن دین
وجود دارد و این مضمون یکی از کشمکش های اجتماعی در جامعه
معاصر ماست.
در آمریکا
تجربه نقش مذهب در زندگی اجتماعی کاملا متفاوت است. آمریکا
توسط نیروهای پیوریتن یا تنزه طلب مذهبی ساخته شد که از
فشار و آزارهای مذاهب رسمی در اروپا گریخته و بدنبال آزادی
مذهبی برای خود بودند. از این رو آزادی مذهب و آزادی مذاهب
گوناگون جایگاه مهمی در زندگی اجتماعی در آمریکا دارد در
عین حال که یک دکترین و اصل قوی جدایی بین دین و دولت در
این کشور حاکم است. زندگی اجتماعی مردم در آمریکا در
مقایسه با اروپا بسیار از مذهب یا بهتر بگوئیم مذاهب تاثیر
و نفوذ پذیرفته است اما این یک مذهب معین و رسمی و سیاسی
حاکم نیست. در آمریکا کلیه مذاهب بطور سازمان یافته و
فعالانه نقش و دایره تفوذ و تاثیر و امکانات اجتماعی و
سیاسی و مالی خود را افزایش می دهند. صنعت مذهب و مذاهب
سازمان یافته ادیان را وسیعا در زندگی اجتماعی مردم دخیل
کرده اند بدون اینکه هیچ دین خاصی را حذف کنند یا تحت فشار
و محدودیت قرار بدهند یا بعنوان دین رسمی برسمیت بشناسند.
این اصلی ترین تفاوت آمریکا با اروپا در زمینه جایگاه
مذهب در زندگی اجتماعی است.
ترند خاصی
که هم در اروپا و هم در آمریکا برجسته است جنبش اسلام
سیاسی و صنعت سازمان یافته اوانجلیسم پروتستان است. اینها
در مورد اولی راه خود را با ترور و وحشیگری و فشار و در
اختیار گذاشتن امکانات مالی و تسهیلات برای جذب مردم بخود
استفاده می کنند و د رمورد دومی با امکانات وسیع مالی و
لابی کردن و داشتن تفوذ و قدرت در مراجع دولتی و فراکشوری
و بین المللی مانند اروپای واحد و سازمان ملل و امثال آن
نفوذ خود را گسترده می کنند. این جنبشها اگر هم خود رسما
در قدرت دولتی نباشند در یک ائتلاف نزدیک سیاسی با نیروهای
دست راستی قرار دارند و برای بقدرت رسیدن جریانات ارتجاعی
دست راسیتی همه جانبه فعالیت می کنند و مایه می گذارند.
سوال
بزرگ
قرن 21 سکولار این است: آیا مذهب
باز می
گردد؟ باید گفت آری دین بازگشته است. مدرنیسم و پیشرفت علم
و تکنولوزی و آموزش مردم بخودی بخود قادر به مقابله با
مذهب و سکولاریزه کردن جامعه نیستند. پیچیدگی روز افزون
زندگی و ناتوانی بشر در پاسخگویی به این پیچیدگیها در
اداره زندگی و امور خود و در تامین رفاه و آینده ای بهتر
و در نخواستن و یا نتوانستن نیروهای سیاسی موجود برای کنار
زدن دین و سکولاریزه کردن جامعه است.
www.bikhodayan.com